Co zmienia ESPR dla sektora aluminium?

ESPR rozszerza wymogi ecodesign na produkty aluminiowe

ESPR (Rozporządzenie (UE) 2024/1781) to rozporządzenie ramowe, dzięki któremu wymogi ecodesign UE nie ograniczają się już do produktów zużywających energię, ale w zasadzie dotyczą prawie wszystkich produktów fizycznych trafiających na rynek UE — w tym półfabrykatów aluminiowych, takich jak profile, odlewy i aluminium opakowaniowe. Samo rozporządzenie nie ustanawia konkretnych wymogów dla aluminium; przyznaje ono Komisji Europejskiej uprawnienia do ustalenia poprzez oddzielne akty delegowane dla każdej grupy produktów, co będzie obowiązywać, na przykład wymogi dotyczące zawartości materiału pochodzącego z recyklingu, możliwości ponownego wykorzystania, trwałości i cyfrowego paszportu produktu. Dla sektora aluminium oznacza to przede wszystkim zmianę warunków gry: tam, gdzie dotychczas nie istnieje obowiązek prawny do strukturalnego udostępniania danych dotyczących pochodzenia i składu, poprzez ESPR będzie istniała na to rama. To, które dokładnie wymogi będą obowiązywać dla jakich produktów aluminiowych, nie jest jeszcze ustalone — to wynika z aktu delegowanego specyficznego dla produktu, który Komisja musi jeszcze przyjąć.

Kto będzie tym objęty, a kto jeszcze nie

ESPR kieruje się do producentów i importerów, którzy wprowadzają produkty na rynek UE, i tym samym potencjalnie dotyczy każdego, kto produkuje lub importuje półfabrykaty aluminiowe: producenci profili, odlewnie i producenci aluminium opakowaniowego znajdują się w zakresie opisanym w artykule 1 rozporządzenia. Ale "znalezienie się w zakresie" to coś innego niż "mieć już obowiązki". Dopóki dla grupy produktów nie będzie przyjęty akt delegowany, dla tych produktów nie obowiązują jeszcze konkretne wymogi ecodesign lub obowiązek paszportu na mocy ESPR. Ważne jest również, że rozporządzenie wyłącza szereg kategorii produktów z jego zakresu stosowania — weź na przykład żywność, leki i produkty, które już są objęte własnym, porównywalnym rozporządzeniem UE. Dla aluminium to rozróżnienie jest istotne, ponieważ niektóre zastosowania (takie jak określone opakowania) mogą być regulowane poprzez inne, bardziej szczegółowe przepisy zamiast samej ESPR. To, co dokładnie będzie obowiązywać dla jakiego zastosowania aluminium, nie da się zatem nigdy odpowiedzieć, patrząc wyłącznie na ESPR — wymaga to aktu delegowanego specyficznego dla produktu.

Kiedy to będzie miało miejsce i co obowiązuje do tego czasu

Nie ma jeszcze ustalonej daty, na którą ESPR niesie konkretne obowiązki dla półfabrykatów aluminiowych. Samo rozporządzenie jako prawo ramowe jest już przyjęte, ale wymogi wynikające z niego dla określonej grupy produktów powstają dopiero wraz z aktem delegowanym dla tej grupy. Zgodnie z planem działań, którym posługuje się Komisja na okres 2025-2030, akt delegowany dla tego typu produktów jest przewidziany na około 2027 r.; na tej podstawie obowiązek dla samego sektora nie jest oczekiwany wcześniej niż kilka lat później. To jest plan, a nie prawo — data może się przesunąć, do przodu lub do tyłu. Do momentu, w którym akt ten faktycznie będzie istniał i opublikowany, dla półfabrykatów aluminiowych obowiązują istniejące zasady i zwyczaje w łańcuchu bez ESPR-specificznego obowiązku paszportu produktu lub wymogów ecodesign.

Co to konkretnie oznacza, krok po kroku

Przede wszystkim należy śledzić, kiedy Komisja publikuje delegowany akt w sprawie aluminium (lub szerszej grupy metali, do której aluminium należy) — ten moment decyduje dopiero o tym, które wymogi będą konkretnie obowiązywać i dla których dokładnie produktów. Następnie warto sprawdzić, jakie dane paszport będzie najprawdopodobniej wymagał: pochodzenie materiału, skład, udział aluminium pochodzącego z recyklingu oraz dane dotyczące przetwarzania i cyklu życia. Wiele tych danych jest już teraz gdzieś w łańcuchu dostaw, tyle że nie są ustrukturyzowane w sposób odpowiedni dla cyfrowego paszportu. Dlatego warto już teraz zinwentaryzować, jakie dane są dostępne wewnętrznie i które trzeba będzie uzyskać od dostawców, aby sporządzenie paszportu nie spowodowało opóźnień, gdy obowiązek wejdzie w życie. Kto znajduje się w łańcuchu dostaw z podmiotami, na które obowiązek ESPR już teraz się stosuje, może zostać poproszony o te dane wcześniej niż się spodziewał — nawet jeśli jego własna grupa produktów nie została jeszcze wyznaczona.

Na czym to się opiera

Zakres zastosowania i charakter ESPR jako rozporządzenia ramowego wynikają z artykułu 1 Rozporządzenia (UE) 2024/1781, który określa przedmiot i zakres rozporządzenia oraz powierza Komisji uprawnienie do opracowania wymogów specyficznych dla poszczególnych grup produktów. Objaśnienie udzielone przez Komisję Europejską do rozporządzenia w sprawie projektowania ekologicznego produktów trwałych zawiera dodatkowe uzasadnienie sposobu funkcjonowania tego systemu delegowanych aktów dla poszczególnych grup produktów oraz roli, jaką cyfrowy paszport produktu w nim pełni.

Kto chce się już teraz przygotować, powinien zacząć od zmapowania własnego strumienia materiałów: skąd pochodzi aluminium, jaki jego procent pochodzi z recyklingu i jaka dokumentacja w tym zakresie jest już dostępna u dostawców lub we własnej produkcji. Ta inwentaryzacja kosztuje teraz mało, a zaoszczędza czas, gdy delegowany akt będzie dostępny i będzie związany z konkretnym terminem.